Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan:

Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği Uyarınca;

Kayıp Katsayıları Hesaplama Metodolojisine İlişkin Usul ve Esaslar:

Dayanak

Madde 1 - (1) Bu usul ve esaslar; 14/4/2009 tarihli ve 27200 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliğine (Yönetmelik) dayanılarak hazırlanmıştır.

Amaç

Madde 2 - (1) Bu usul ve esasların amacı; Yönetmelik uyarınca uzlaştırmaya esas veriş çekiş birimi konfigürasyonu içerisinde yer alan ölçüm sistemlerine uygulanacak hat ve transformatör kaybının tespit edilmesinde izlenecek yöntemin belirlenmesi ile iletim kayıp katsayısının hesaplanmasında, 4628 sayılı Kanunda tanımlanan iletim tesislerine ait bileşenlerden hangilerinin kapsam içerisinde olduğunun belirlenmesidir.

İletim ve dağıtım sistemi itibari bağlantı noktaları ve kayıp uygulamaları

Madde 3 - (1) Ölçüm noktası konumları itibariyle itibari sistem bağlantı noktaları, uzlaştırmaya esas veriş çekiş birimi konfigürasyonu içerisinde yer alan ölçüm sistemlerine hangi kayıp katsayılarının uygulanacağı, iletim ve dağıtım sistemi bazında kayıp katsayısı hesaplamalarında hangi hat ve transformatörlerin dikkate alınacağı bu usul ve esasların ekinde yer alan tablolar ile açıklanarak belirlenmiştir.

(2) Üreticilere yönelik teknik kayıp uygulamaları (Ek-1) uyarınca gerçekleştirilecektir.

(3) Tüketicilere yönelik teknik kayıp uygulamaları (Ek-2) uyarınca gerçekleştirilecektir. Bu çerçevede, dağıtım sistemine yüksek gerilim seviyesinden bağlı ve ölçüm noktaları tüketici tesislerindeki indirici trafonun çıkış tarafında yer alan tüketicilere, trafoları elektriklendirildiği sürece trafo boşta kaybı yansıtılacaktır.

(4) Özel durumlara yönelik teknik kayıp uygulamaları (Ek-3) uyarınca gerçekleştirilecektir.

Transformatör Kayıp Katsayılarının (TKK) hesaplanması

Madde 4 - (1) Transformatör Kayıp Katsayıları (TKK) aşağıda yer alan tablolar ve formüller uyarınca hesaplanır.

Genleşmeli ve Hermetik Tip Transformatör Güçlerine Göre Boşta ve Yükte Kayıplar:

TEİAŞ İletim Sisteminde Kullanılan Transformatör Güçlerine Göre Boşta ve Yükte Kayıplar:

a) Uzlaştırmaya esas ölçüm değerinin okunduğu sayacın tek yönlü olması durumunda:

Kayıp;  olmak üzere;

1) Çekiş yönünde transformatör kayıp katsayısı TKK_ç hesabında,

 formülü uygulanır,

2) Veriş yönünde transformatör kayıp katsayısı TKK_v hesabında,

 formülü uygulanır ve

 olduğu durumda  olacağı  (E_t:  uzlaştırmaya  esas

değer) ve negatif işaretli E_t değeri aslında tüketim anlamına geldiği için hesaplanan E_t tüketim değeri olarak uzlaştırma hesaplarına yansıtılır.

b) Çift yönlü veriş çekiş ölçüm noktalarının üretim ve tüketim değerlerinin her ikisinin de “0” olduğu durumda, transformatör kayıptan dolayı yalnızca çekiş yaptığından sadece çekiş tarafında TKK hesaplanır.

c) Çift yönlü veriş çekiş ölçüm noktalarından aynı uzlaştırma dönemi içerisinde hem veriş hem de çekiş değeri okunduğu takdirde;

,        ,      

olmak üzere ve:

1) Çekiş Yönünde Kayıp;  olmak üzere;

 formülü uygulanır,

2) Veriş Yönünde Kayıp;  olmak üzere;

formülü uygulanır.

ç) Uzlaştırmaya esas ölçüm değerinin “0” olması durumunda kayıp katsayısı hesaplama formülünde bulunan “E” enerji miktarı değerinin sonucu tanımsızlığa götürmemesi için, limitsel yaklaşımlar ve programın hane hassasiyeti göz önünde bulundurularak E değeri “0” yerine 1*10^-3 olarak girilir.

d) Bu Usul ve Esasların 3 üncü maddesi üçüncü fıkrası uyarınca, dağıtım sistemine yüksek gerilim seviyesinden bağlı ve ölçüm noktaları tüketici tesislerindeki indirici trafonun çıkış tarafında yer alan tüketicilere, trafoları elektriklendirildiği sürece yansıtılacak olan trafo boşta kaybı için,

Kayıp;  K = Pb* T    olmak üzere;

Çekiş yönünde transformatör kayıp katsayısı TKK_ç hesabında,

 formülü uygulanır.

e) Listede bulunan transformatörler için Pb ve Pcu değerlerinin gerçek değerlerden farklık gösterdiğinin düşünülmesi halinde veya listede bulunmayan transformatörler için transformatörlerin fabrika test değerleri baz alınarak, yukarıdaki formül uyarınca hesaplanacak kayıp katsayıları uygulanır.

TKK: Transformatör Kayıp Katsayısı

P_b: Boştaki transformatör kayıpları (kW)

P_cu: Yükteki transformatör kayıpları (kW)

E: Transformatörden aktarılan aylık enerji miktarı (kWh)

E_v: Transformatörden aktarılan aylık sisteme veriş yönlü enerji miktarı (kWh)

E_ç: Transformatörden aktarılan aylık sistemden çekiş yönlü enerji miktarı (kWh)

P_n: Nominal transformatör gücü ( kVA)

T: Aylık saat miktarı ( h)

Cos φ: Güç faktörü (=0,95)

K_v: Veriş yönünde kayıp

K_ç: Çekiş yönünde kayıp

Hat Kayıp Katsayılarının (HKK) hesaplanması

Madde 5- (1) Hat Kayıp Katsayıları (HKK) aşağıda yer alan formül uyarınca hesaplanır.

HKK: Hat Kayıp Katsayısı

ρ: Kullanılan iletkenin özdirenci (Ώ mm²/m)

L: Hat uzunluğu (m)

S: Hat kesiti (mm²)

E: Hattan geçen aylık enerji miktarı (kWh)

U_n: Hat gerilimi (kV)

D: Hattın devre sayısı (tek devreli hat=1, çift devreli hat=2)

T: Aylık saat miktarı (h)

Cos ø: Güç faktörü (=0,95)

İletim sistemi kayıp katsayılarının belirlenmesi

Madde 6 - (1) Yönetmelik çerçevesinde belirlenecek olan iletim sistemi kayıp katsayılarının hesaplanmasında, bu usul ve esasların ekinde yer alan itibari bağlantı noktaları ile tanımlanmış olan iletim sistemi konfigürasyonu esas alınır.

Usul ve esasların uygulamaya konulması ve tarafların görevleri

Madde 7 - (1) TEİAŞ ve/veya dağıtım lisansı sahibi tüzel kişiler, her bir ölçüm noktası için bu usul ve esasları dikkate alarak transformatör kaybı ve/veya hat kaybı uygulanıp uygulanmayacağını tespit eder ve Piyasa İşletmecisine bildirir. Transformatör ve/veya hat kaybı uygulanması gereken durumlarda transformatöre ve/veya hatta ait transformatör ve hat kayıp katsayısı formülüne ilişkin karakteristik bilgiler TEİAŞ ve/veya dağıtım lisansı sahibi tüzel kişiler tarafından, tek hat şemasına işlenir ve ilk endeks tespit tutanağı ile birlikte Piyasa İşletmecisine 10 iş günü içerisinde teslim edilir. Söz konusu yeni konfigürasyonlar takip eden ilk faturalama dönemine ilişkin uzlaştırma hesaplamalarında kullanılır.

Geçici Madde 1 - (1) Bu usul ve esaslar yürürlüğe girene kadar “Kayıp Katsayıları Hesaplama Metodolojisi”nin uygulanmasına devam olunur.

Yürürlük

Madde 8 - (1) Bu usul ve esaslar 1/8/2011 tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

Madde 9 - (1) Bu usul ve esasları Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Başkanı yürütür.